Cerkiew prawosławna Św. Proroka Eliasza w Dojlidach była pierwszą świątynią na obszarze dzisiejszego Białegostoku. Ufundował ją w obrębie dóbr białostockich właściciel dworu dojlidzkiego i Zabłudowa, prawosławny magnat Grzegorz Chodkiewicz, hetman Wielkiego Księstwa Litewskiego. Grzegorz Chodkiewicz 21 czerwca 1571 roku nadał duchownemu dojlidzkiemu Kuźmie Dymitrowiczowi włókę ziemi i dziesięcinę ze wsi Krywlany. Chodkiewicze byli fundatorami licznych cerkwi wokół dóbr białostockich: w Topilcu, Fastach, Baciutach, Zabłudowie oraz znanego monasteru supraskiego. Parafię dojlidzką powołano do obsługi mieszkańców dworu dojlidzkiego i okolicznych dóbr. W 1628 r. proboszczem parafii był Hrehory Czerniewski, który „według dawnego prawa i posesji swej przy tej cerkwi wolno trzyma zaścianek z pola od rzeki Doylidy, która pole dwór idzie, aż do rzeczki Białegostoku, która idzie od wsi Doynowy. Na tymże zaścianku cerkiew z dzwonnicą, budowanie jego, ogrody i sianożęć”. Cerkiew dojlidzka pierwotnie została poświęcona pod wezwaniem Narodzenia NMP i św. Proroka Eliasza.
Dobra Dojlidy w 1598 r. zostały sprzedane przez córkę Grzegorza Chodkiewicza, Annę - Fiodorowi Massalskiemu, właścicielowi Puszczy Narewskiej i Lewkowa Starego. Po nim Dojlidy, stanowiące część dóbr zabłudowskich, trafiły do Sapiehów a następnie do Radziwiłłów. Na początku lat dwudziestych XVII w. Radziwiłłowie zbudowali prawosławnej społeczności Dojlid nową świątynię. Cerkiew tę ufundował hetman polny Wielkiego Księstwa Litewskiego Krzysztof Radziwiłł (1615-1640) na miejscu pierwszej wzniesionej przez Grzegorza Chodkiewicza.
W latach 1698-1808 Dojlidy należały do rodu Branickich. Z tego okresu posiadamy wiele informacji o parafii dojlidzkiej. W 1711 r. proboszcz dojlidzki Piotr Łobaszewski otrzymał obszerną jurydykę pomiędzy obecnymi ulicami Lipową i Sosnową oraz włókę ziemi w trzech polach. Dodatkowo duchowny dojlidzki otrzymał grunty pomiędzy rzeka Białą a dzisiejszymi ulicami Lipową, Malmeda i Nowy Świat. Na jurydyce Jan Klemens Branicki ufundował 9 lutego 1727 r. cerkiew filialną parafii dojlidzkiej pod wezwaniem św. Mikołaja. Wyposażenie do cerkwi filialnej pozyskano z cerkwi św. Mikołaja w Tykocinie. Prawdopodobnie wówczas trafiła tam jedna z kopii cudownej ikony Matki Bożej Supraskiej znana dziś jako Matka Boża Białostocka. Wikariuszami parafii dojlidzkiej byli wówczas księża Jan Malabrocki i Jakub Dróżbacki. W 1752 r. proboszczem cerkwi dojlidzkiej był ks. Jan Baranowski, „ówczesny posesor cerkwi w mieście i we wsi Dojlidach”.
W latach 1769-1792 proboszczem dojlidzkiej parafii był ks. Wasyl Krassowski, a po nim jego syn, Jan Krassowski. Wasylowi Krassowskiemu dziekan podlaski ks. Bazylii Guttorski podczas kolejnej wizytacji z 1776 r. nakazał czynić starania u hetmanowej Izabeli Branickiej o środki na remont świątyni. Z wizytacji parafii dojlidzkiej przeprowadzonej w 1773 r. przez dziekana podlaskiego księdza Bazylego Guttorskiego wynika, że „cerkiew dojlidzka po tytułem Najświętszej Panny Narodzenia i św. Proroka Eliasza fundacji i kolacji dawnej Jaśnie Oświeconych książąt Radziwiłłów, teraz ad praesens J. O. Książąt Branickich, drewniana, gontem kryta, ruinie podlega, z kopułą i krzyżem żelaznym, nad wielkim ołtarzem druga kopułka z krzyżem żelaznym”. Opis cerkwi odnosi się do świątyni, która została wybudowana w latach dwudziestych XVII wieku.
Kolejna wizytacja parafii dojlidzkiej z 1788 r. nie wspomina nic o złym stanie technicznym świątyni. Wizytacja ta jedynie nadmienia, że cerkiew dojlidzka posiada dwie włóki funduszowe we wsi Dojlidy, a jej filia św. Mikołaja w Białymstoku jedną. Cerkiew pod tytułem Narodzenia Panny Maryi, fundacji starożytnej J. O. Radziwiłłów, w kollacyi ad praesens J. O. Księżnej Branickiej Hetmanowej Koronnej. Przy tej cerkwi jest aktualnym parochem Przewielebny Im. X. Bazyli Krassowski. (…) I tam filia w Białymstoku, do której to filii należy włóka jedna we trzy zmiany. Parafii wsiów 14, domów 77, mężczyzn zdolnych do spowiedzi 121, niezdolnych 55, niewiast zdolnych do spowiedzi 110, niezdolnych 41. Ogółem parafia dojlidzka liczyła 14 wsi. Z powyższego wynika, że budowa cerkwi św. Mikołaja nie była podyktowana złym stanem technicznym cerkwi dojlidzkiej, a potrzebami religijnymi mieszkańców Białegostoku. W końcu XVIII wieku coraz większego znaczenia wraz z rozwojem Białegostoku nabierała cerkiew filialna parafii dojlidzkiej – św. Mikołaja.
Dokładny opis parafii dojlidzkiej znajdujemy w wizytacji przeprowadzonej przez księdza Leona Krasowskiego 25 listopada 1804 r. Według tej wizytacji do parafii dojlidzkiej należały wsie: Ogrodniczki, Nowodworze, Ciasne, Karakule, Sobolewo, Kuriany, Kamionka, Skribicze, Solniki, Dojlidy, Ogrodniczki Dojlidzkie, Olmonty, Horodniany, Zawady, Krywany, Usowicze, Bagnówka, Skorupy, Pieczurki, Sowlany, Sobolewka, Wojnowa, Trakt Hetmański, Korolowy Most i miasto Białystok. Do parafii przynależało zdolnych do przyjęcia sakramentów: mężczyzn 226, kobiet 233 – ogółem 459. Wizytacja opisuje również szczegółowo cerkiew dojlidzką.
W 1858 r. przygotowany został gruntowny projekt przebudowy XVII – wiecznej świątyni. W 1894 r. cerkiew dojlidzka była zaliczana do najstarszych świątyń prawosławnych funkcjonujących na terenie eparchii litewskiej. W tymże roku cerkiew oszalowano zewnętrznie i wewnętrznie, pomalowano, wykonano nowy ikonostas i kopułę, a całość obiektu otoczono ogrodzeniem. Odnowiona świątynia została poświęcona 20 lipca 1894 r. przed ks. dziekana białostockiego Pawła Zielińskiego. W 1897 r. przy cerkwi założono szpital, przytułek dla sierot i wdów oraz szkołę parafialną.
Na początku II Rzeczypospolitej władze państwowe nie zezwoliły na funkcjonowanie parafii prawosławnej w Dojlidach, a mająca ponad trzysta lat cerkiew została rozebrana. Dom parafialny i uposażenie ziemskie prawosławnej parafii dojlidzkiej władze przekazały parafii rzymskokatolickiej. Wierni dojlidzcy zostali przypisani do parafii św. Mikołaja w Białymstoku. W Dojlidach w rękach prawosławnych pozostał tylko cmentarz z pięknym grobowcem rodziny Rydygierów. Taki stan rzeczy utrzymał się do zakończenia II wojny światowej.
W 1946 r. ks. Piotr Gutkiewicz przekształcił grobowiec Rydygierów w kaplicę cmentarną i adoptował ją do odprawiania nabożeństw. W wyniku wieloletnich starań metropolity warszawskiego Makarego (Oksijuka) 21 stycznia 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku zgodziło się na restaurację parafii prawosławnej w Dojlidach i wyraziło zgodę na budowę nowej plebani w pobliżu cmentarza. Pierwszym proboszczem odnowionej parafii dojlidzkiej został ks. Mikołaj Pasternacki. Kaplicę rozbudowano do wielkości cerkwi. Kaplicę Rydygierów wkomponowano w część ołtarzową świątyni. Rozbudowa świątyni nastąpiła za probostwa ks. Aleksandra Tomkowida (1953-1979). Nowa cerkiew została poświęcona w 1970 r. pod wezwaniem Świętego Proroka Eliasza. W latach 1979-1993 proboszczem dojlidzkiej parafii był ks. mitrat Aleksy Nesterowicz, a po jego śmierci ks. Mikołaj Borowik.
W latach osiemdziesiątych rozbudowano budynki parafialne obok których wzniesiono Żeński Monaster Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Ks. Mikołaj Borowik uporządkował cmentarz, powiększył jego powierzchnię i rozwinął życie religijne na terenie parafii. Przy parafii rozpoczęło swoją działalność bractwo cerkiewne i kiosk cerkiewny. 4 marca 2008 r. zmarł nagle ks. Mikołaj Borowik. W tym też roku obowiązki proboszcza parafii Św. Proroka Eliasza objął ks. Anatol Fiedoruk.


 Sobota
 26.07 / 13.07.2014
 arch. Gabriela
 prep. Jakuba
photo
Ziemia nie daje płodów bez deszczu i gdy nie ma ziemi to deszcz nie jest potrzebny. Dokładnie tak samo łaska nie działa bez współdziałania samego człowieka, ani wola ludzka bez współdziałania łaski.
św. Jan Złotousty